نقش آللوپاتي در مديريت علفهاي هرز

دكترفريبا ميقاني

گياهان نيز مشابه افراد يك جامعه، در موارد زيادي با يكديگر ناسازگاري دارند . علفهاي هرز، علوفه يا گياهان زراعي هنگامي كه فضاي مشابهي را اشغال مي‌كنند، با يكديگر تداخل دارند . يكي از اين موارد تداخل ، افزودن تركيبات شيميائي از گياه به محيط است . پديده اخير “ آللوپاتي ” نام دارد . اين واژه نخستين بار در سال 1937 به وسيله هانس موليش معرفي گرديد و به برهم كنشهاي شيميائي بين گياهان و همچنين گياهان و ميكروارگانيسمها اشاره مي كند . البته اثرات تحريكي و بازدارنده بر رشد و نمو گياهان ، هر دو در  تعريف آللوپاتي مي گنجد . حداقل 64 تيره گياهي آللوپات شناسائي شده كه دو تيره بيشترين تعداد گياهان آللوپات را به خود اختصاص مي دهند: كاج و لگومينه. مواد شيميائي داراي توانائي آللوپاتي ( آللوكميكالها) در بافتهائي نظير برگ ، ساقه ، گل ، ريشه ، بذر و جوانه وجود دارند . اين مواد شيميائي پس از ورود به محيط ، بويژه ريزوسفر ، گياهان مجاور را تحت تاثير قرار مي دهند . آللوكميكالها تنوع شيميائي و سيعي دارند. بسياري از اين تركيبات فعاليت علف كشي نيز نشان مي دهند . در سال 1974براي نخستين بار امكان استفاده از گياهان زراعي داراي توانائي آللوپاتي براي كنترل رشد علفهاي هرز مطرح شد. القاي توانائي آللوپاتي به ژرم پلاسم گياهان زراعي با اين اميد انجام گرديد كه منجر به ظهور ارقام زراعي كنترل كننده علف هرز گردد .

معروفترين آللوكميكالها عبارتند از تركيبات فنلي، آلكالوئيدها و فلاونوئيد ها . البته در اين ميان ، تركيبات فنلي به علت داشتن اثرات سمي روي موجودات زنده ، معروفيت ويژه اي دارند . يكي از مهمترين تركيبات فنلي   “ ژوگلان ” است كه اغلب در تيره گردو يافت مي‌شود . مقدار آن در برگهاي نارس فراوانتر از برگهاي بالغ است . غلظت اين تركيب در طي شبانه روز نيز متغير است ، به طوري كه صبحها به مقدار بيشتري در برگها وجود دارد ، در طول روز كاهش مي يابد و در شب دوباره افزايش مي يابد . اين تركيب با بارندگي،  شسته شده به زمين مي ريزد و گياهان مجاور را تحت تاثير قرار مي‌دهد.

مطالعات آللوپاتي در دهه اخير با توجه به پيشرفت روشهايي كه امكان شناسائي و تعيين ميزان سميت آللوكميكالها را مقدور ساخته ، افزايش يافته است. اميد آن مي رود كه پژوهشهاي مربوط به دانش آللوپاتي با در نظر گرفتن هزينه اقتصادي قابل توجه استفاده از علف كشهاي شيميائي و اثرات سوء اين تركيبات بر محيط زيست و سلامت انسان، و با در نظر گرفتن امكان استفاده از آللوكميكالها به عنوان علف كشهاي طبيعي جهت كنترل علفهاي هرز ، در كشور ما نيز بيش از پيش مورد توجه فيزيولوژيستهاي گياهي و متخصصان علم علفهاي هرز قرار گيرد.

منبع:خبرنامه علفهای هرز شماره1تابستان1381