- پیچک صحرایی  بانام علمي convolvulus   arvensis  یکی از ده گیاه هرزه مهم و مسئله ساز دنیا می باشد و از گیاهان هرز خسارت زای باغات، مزارع گندم و محصولات تابستانه به شمار می آید. به طور کلی گیاه هرز اجباری است و به صورت وحشی یافت نمی شود. این گیاه چند ساله خزنده و بومی اروپا و غرب آسیا است و گسترش آن در مناطق گرمسیری و معتدل می باشد. تراکم بالای آن عملکرد محصول را 50-60 درصد کاهش می دهد. علاوه بر آن با پیچیدن به دور غلات دانه ریز سبب ایجاد مشکل در امر برداشت آنها می شود. پیچک به سرما و یخبندان مقاوم است ولی دمای 8- تا 10- درجه سانتیگراد ساقه های هوایی آن را از بین خواهد برد. پیچک صحرایی گاهی با پیچک هفت بند اشتباه می شود. اگر چه پیچک هفت بند یکساله و کوچکتر است و گل های آن سبز مایل به سفید  می باشد ثابت شده که پیچک صحرایی روی ذرت و نیشکر اثر دگرآسیبی دارد

 ویژگی های گیاه شناسی

 گیاهی است از تیره پیچک که گیاهان این تیره بالارونده و بوته ای بوده و دارای شیرابه ای شیری رنگ می باشند. گلها منظم، دارای پنج کاسبرگ، پنج گلبرگ پیوسته، پنج پرچم و دو برچه با دو تا چهار خانه که در هر خانه یک یا دو تخمک دیده می شود. گلهای این خانواده معمولاً شیپوری و قیفی و رنگ آنها سفید تا صورتی می باشد. برگ در پیچک صحرایی کوچک بوده و هیچگاه کاسه گل را در بر نمی گیرد. گیاهچه آن دارای برگ های لپه ای سبز تیره با رگبرگ های قابل رویت و تقریبا این برگها  قلبی شکل تا گرد می باشند. این برگها 10 روز پس از جوانه زنی ظاهر می شوند. اولین برگ های حقیقی سه گوش، نوک تیز  و در قاعده دارای لوب های عمیق می باشند. گیاهچه  از طریق شیار موجود  در برگ های پایینی براحتی تشخیص داده می شود. قابل ذکر است که ساقه های  جوان حاصل از گیاهچه تثبیت شده، برگ های قاعده ای نخواهند داشت

گیاه کامل : گیاهی است دو لپه  چند ساله و خزنده و سطح آن صاف و بدون هیچ گونه کرکی می باشد. رشد رویشی آن از ابتدای بهار تا شروع سرمای  سبک پاییز می باشد. معمولاً در سال اول قادر به تولید گل نیست و فقط ریشه های اصلی  و جانبی خود را تقویت می کند.

تکثیر بوسیله بذر و ساقه های خزنده زیر زمینی می باشد

برگ

برگهای آن متناوب، کشیده و بلند عموماً سر نیزه ای شکل و نوک تیزند و دارای دمبرگی کوتاه می باشند. رگبرگ های  پنجه ای  آن از قاعده برگ آغاز شده و در انتهای برگ به صورت  متقابل روی بروی هم قرار می گیرند. برگ های پیچک در قاعده دارای لوب های پهن می باشند البته شکل برگ نیز به شرایط محیط رشد، از تخم مرغی  و مستطیلی تا باریک و تیز می تواند متفاوت باشد. سر نیزه ای بودن برگ ها در شرایط تنش خشکی بیشتر قابل مشاهده است.

ساقه-يكساله– ارتفاع ساقه به 30 سانتی متر تا یکمتر می رسد- ساقه ها خزنده یا پیچنده اند- در حالت عادی روی زمین می خرند و هنگامی که مجاورت پایه یا گیاه دیگری قرار گیرند به دورآن می پیچند – ساقه ها دارای خطوط برجسته ای روی سطح می باشند- ساقه در زمین های آیش حالت خزنده و در زراعت حالت پیچیده دارد.

گل : قیفی شکل  منفرد روی دمگل نازک به قطر 4 سانتیمتر- به رنگ سفید یا صورتی روشن با خطوط کمی تیره تر از گلبرگ ها می باشد.- گلهای پیچک منفرد و محوری است.- کاسه آزاد و از پنج کاسبرگ پیوسته تشکیل یافته که پس از رسیدن دانه در قاعده میوه باقی می ماند-جام گل منظم – از پنج گلبرگ تشکیل شده- به قاعده گل پنج پرچم متصل است- تخمدان آزاد و از دو خانه تشکیل شده و به دو خامه باریک و استوانه ای شکل منتهی می شود.- عمر گلها یک روز اما تولید آنها به طور مداوم از ابتدای تابستان تا انتهای فصل رشد انجام  می شود- دوره گل دهی اوایل تابستان تا اوایل پاییز است

میوه

میوه پیچک کپسول خشک شکوفا است که دو حجره دارد و از 2 شکاف باز می شود و دارای دو دانه است. دانه ها هرمی شکل کوچک و سیاه رنگ هستند.

بذر

به فرم تخم مرغی یا کروی نا منظم با مقطع گرد، سه گوش، سطح پشتی برآمده و سطح دیگر صاف و اغلب کمی فروررفته – بذر به طول 3 تا 4 میلیمتر – پهنا 2 تا 3میلیمتر و قطر 2تا 5/2 میلیمتر  به رنگ خاکستری تیره تا قهوه ای تیره – بذور 15-10 روز پس از گرده افشانی  بوجود می آیند. بذر پیچک  به مدت طولانی در خاک زنده باقی می ماند ولی پس از خورده شدن توسط پرندگان و عبور از دستگاه گوارش آنها قوه نامیه خود را از دست می دهد ولی اگر توسط پستانداران اهلی خورده شود تا حدودی قوه نامیه خود را حفظ می کند- جوانه زنی بذورپیچک در طول سال و در صورت فراهم بودن رطوبت و دیگر شرایط امکان پذیر خواهد بود. دمای مناسب برای جوانه زنی بذور پیچک 35-25 درجه سانتی گراد می باشد.

ریشه

ریشه پیچک دارای سیستم ریشه ای گسترده ای می باشدوداراي رشد عمودی به سمت اعماق خاک معمولاً تا عمق 40/2 متری نفوذ می کند ولی گاهی اوقات رشد تا اعماق 6-9 متری هم وجود دارد سیستم ریشه ای عمیق وسیع پیچک آن را رقیبی قوی برای محصولات زراعی در اقلیم های خشک تبدیل کرده است. ریشه ها تقرریباً زرد رنگ و ریزوم ها سفید می باشند. ریزوم های پیچک معمولاً از ریشه های جانبی منشا می گیرند و رشد شاخه ها از جوانه های روی ریشه های خزنده ناشی می شود. ریشه اصلی پیچک راست می باشد و ریشه های فرعی فراوانی تولید می کند. ریشه های پیچک علاوه بر نفوذ عمقی زیاد گسترش جانبی زیادی هم دارند. و یک گیاه پیچک به کمک همین سیستم ریشه ای قادر است در طی فصل زراعی ناحیه ای به شعاع 6 متر را اشغال کند. البته این گسترش به نوع خاک و میزان رطوبت بستگی دارد. یک گیاه پیچک تنها 6 ماه پس از جوانه زنی 197 ریشه عمودی هر کدام به طول تقریبی 125 سانتیمتر و 34 ریزوم به طول میانگین 120 سانتیمتر تولید می کند. این ریزوم ها می توانند 141 گیاهچه جدید ایجاد کنند. مواد ذخیره ریشه به اندازه ای است که گیاه حتی در صورت قطع شدن یا از دست دادن مکرر اندام های هوایی قادر به بازسازی مجدد خود می باشد و هر چه عمق ریشه بیشتر باشد مواد اندوخته ای بیشتری خواهد داشت. نکته دیگر اینکه قطعاتی به کوچكي 5/2 سانتی متر از ریشه آن قادر به ایجاد یک گیاه کامل می باشد.

سرعت رشد نسبی

پتانسیل حداکثر سرعت رشد نسبی (Rmax) برای پیچک 44/2 و میانگین سرعت رشد آن 36/1 گرم بر گرم در هفته می باشد. این نشان می دهد که سرعت رشد نسبی زیاد یکی از خصوصیات مهم علف های هرز خطرناکی مانند پیچک می باشد. چون مقدار ماده خشک تولید شده توسط هر گونه گیاهی باید متناسب با منابع مورد استفاده در طی فصل رشد باشد. سرعت رشد نسبی اغلب به عنوان یک شاخص بالقوه در توانایی رقابتی بین گیاهان زراعی و گیاهان هرز استفاده می شود. علاوه برا ین همبستگی شدیدی میان شاخص سطحی برگ و سرعت رشد نسبی بالقوه وجود دارد. به این صورت که هر چه گیاه شاخص سطح برگ بیشتری داشته باشد سریعتر رشد نموده و بیوماس بیشتری تولید می کند

اثر دارویی

- درمان یبوست : دم کرده ریشه گیاه به واسطه داشتن مواد رزینی به عنوان یک مسهل عمل کرده و یبوست را بر طرف می نماید.

اثر صفرابر: دم کرده ریشه گیاه، برگ یا دانه های گیاه  پیچک صحرایی اثر صفرابر دارد.

التیام زخم ها: برگ های تازه این گیاه اگر بروی  زخم ها قرار داده شود التیام دهنده زخم ها است.

کنترل

از آنجاییکه که پیچک علاوه بر بذر دارای ریشه ها و ریزوم های حاوی جوانه های متعدد با مواد اندوخته ای  فراوانی است که قدرت تکثیر آن را افزایش می دهد. مشکل آن براحتی قابل حل نمی باشد. خسارت  آن در شرایط خشکی و نیز در اراضی دیم بیشتر از شرایط فاریاب است دلیل این موضوع این است که  پیچک هم ریشه ای قوی و گسترده ای دارد و هم اینکه در شرایط رطوبت نسبی كم    حساسیت کمتری  به علفکش ها دارد. مهمترین راه مهار و کاستن از مشکلات  این گیاه  هرز روش پیشگیری می باشد.

محل مناسب رشد

خاک های سبک و آهک دار می پسندد- در مزراع غلات و صیفی جات دیده می شود.

تقریبا در تمام خاک ها رشد می کند مخصوصا در خاک های گرم و خشک و خاک هایی که لایه های زیرین رطوبت پذیر باشد.

نام فارسی: خرفه

نام انگلیسی:common purslane
نام علمی :Portulaca oleracea L.
نام خانواده: Portulacaceae  

ویژگیهای گیاه شناسی

خرفه (portulaca oleracea) گیاهی یکساله وگرمادوست و چهار کربنه از خانواده خرفه(portulacacea)است. بوته های خرفه علفی،خوابیده و گوشتی بوده وهربوته رشد یافته آن فضایی به قطر حدودا 60 سانتیمتررا اشغال می کند.

ساقه:

دراین گیاه،ساقه ها بدون کرک،گوشتی واغلب قرمزرنگ هستند و طول شاخه های فرعی(اولیه وثانویه)ممکن است به اندازه ساقه اصلی یا حتی بیشترازآن باشد وهمین سبب شده که رشد بوته دایره وارباشد .ساقه های این گیاه چندین بار منشعب می شوند به طوری که ممکن است دفعات انشعاب به هشت بار برسد.

برگ:

برگها به صورت متناوب یا شبه متقابل آرایش یافته و اغلب در رئوس شاخه ها به صورت مجتمع دیده می شوند.علاوه بر این، برگها بدون کرک،ضخیم،گوشتی،قاشقی شکل با حواشی صاف و بدون دمبرگ می باشند.درازای برگها 28-4میلی متروپهنای آنها

13-2میلیمتراست.گوشوارکها تحلیل رفته به پرز تبدیل شده اند.

گل :

  گلها بدون دمگل ومنفرد بوده وبصورت خوشه های انتهایی آرایش یافته اند، وفقط صبح روزهای آفتابی باز می شوند.                                   هرگل دو کاسبرگ گوشتی  ارغوانی مایل به سبز به طول 4میلی متر    به علاوه 6-4گلبرگ زرد رنگ،که کمی از کاسبرگ ها کوتاهترند،و همچنین 12-6پرچم و 6-4 خامه دارد؛و میوه از نوع کپسول است.

 میوه  :

بعد از بلوغ،میوه از قسمت میانی به صورت عرضی  کوچکی پوشانیده است ودر قاعده آن زخمۀ سفید رنگی دیده  مشکوفا شده و تعداد زیادی بذر براق سیاه رنگ مایل به قهوه ای را آزاد می نماید. قطر بذر 8/0-5/0 میلیمتر و وزن صد دانه 4/11-5/1میلی گرم است.سطح خارجی بذر را برجستگی های ی شود؛لپه های گیاهچه 5-4 میلیمتر طول و 2-5/1میلیمتر عرض دارند.میانگین درازای محورزیرلپه 16 میلیمتر است.

پراکنش جغرافیایی:

خرفه در سرتاسر نواحی معتدل و گرمسیر دنیا انتشار یافته است.

زيستگاه:

نیازهای اقلیمی:

خرفه بومی آمریکای جنوبی یا افریقای شمالی می باشد.فصل رویش این گیاه به 60  درجه شمالی نمی روید.بذور خرفه برای جوانگرمترین ماههای سال(4-3ماه)محدود می شود.خرفه درمناطق بالاترازعرض جغرافیایی ه زنی به درجه حرارتهای بالا نیاز دارند،دماهای بالاتراز 30 درجه سانتیگراد برای جوانه زنی خرفه مطلوب هستند.بوته های خرفه درمقابل سرما حساس هستند ودرشرایط هوای سرد ازبین می روند.با این حال بذور خرفه در زمستان در 30- درجه سانتی گراد به خوبی زنده می مانند.خرفه مقاومت زیادی به خشکی نشان می دهد،به طوری که با مقدار کمی آب،10 میلیمتردر هر 6 روز ،می تواند به تجمع ماده خشک ادامه دهد

 خاک:

رشد مناسب در خاکهای سبک فقیر

رشد بیشتر خرفه در خاکهای غنی از عناصر غذایی و همچنین پاسخ مثبت به وضعیت فسفر خاک

بین رشد خرفه وغلظت ازت خاک رابطه خطی مثبت وجود دارد.

تراکم جمعیت خرفه در بسترهای هموارو یکنواخت بیش از بسترهای ناهموار خواهد بود

.رشد و نمو:

مورفولوژی:

بر خلاف بسیاری از گیاهان خشکی پسند دیگر،خرفه روزنه هایش را در مدت روز باز نگه می دارد.

برابر بودن تراکم روزنه ها(36 روزنه در میلیمتر مربع) دربشره های فوقانی و زیرین برگ خرفه(ونگریس و همکاران،1972 )

 ویژگیهای خرفه برای سازش به خشکی : دارا بودن کوتیکول های ضخیم،روزنه های نسبتا کوچک، بافتهای ویژه ذخیره آب در ساقه و برگها،نسبت کوچک سطح به وزن و ریشه های بسیار منشعب همراه با تعداد زیادی ریشه ثانویه افشانکه در نزدیکی سطح خاک گسترش دارند.

ریشه خرفه در محیطی به قطر 153 سانتی متر گسترش دارد.

مزوفیل برگ خرفه از بافت آبکی تشکیل شده که به تقریب فاقد کلروفیل بوده و به ذخیره آب می پردازد.

بوته های خرفه وقتی با تنش آب مواجه می شونداقدام به ریزش برکهای خود می کنند.

 فیزیولوژی:

خرفه گیاهی c4 بوده و همانند سایر گیاهان c4 دارای اختصاصاتی از قبیل :تنفس نوری کم،اشباع فتوسنتزی در شدت های زیاد نور،حساسیت به درجه حرارتهای کم و مصرف پربازده رطوبت را داراست.

  خرفه در دوره پیری فعالیت تنفس  c4کمی داشته و در این دوره تنفس c3 آن افزایش می یابد.

فنولوژی:

ظهور گیاهچه های خرفه از اواخر اردیبهشت و اوایل خرداد ماه شروع شده زمانی که دمای هوا از30 درجه سانتیگراد بالاتر رفته باشد .در ضمن رویش گیاهچه های خرفه درماههای تیر،مرداد واوایل شهریورادامه مییابد.

 بوته های خرفه 6-4 هفته پس از سبز شدن وارد مرحله گلدهی شده و 16-14 روز پس از شروع گلدهی بذرها بالغ می شوند.

 خرفه یک گیاه روز کوتاه به شمار می رود .

 بوته هایی از گیاه خرفه کد در ماه اردیبهشت و خرداد رشد خود را آغاز کرده باشند بیشترین وزن تر را دارند.

 تکثیر(ازدیاد)خرفه:

زیست شناسی گل:

 خرفه گیاهی خود گشن است.

 گلها فقط درروزهای صاف وگرم بین ساعات 13-9 شکوفا می شوند.

 بدلیل نداشتن شهد حشرات کمتری از گلهای خرفه بازدید کرده و بنابراین دگرگرده افشانی بسیاراندکی دارد ولی حدود 5 درصد دگرگرده افشانی دارد.

 تولید و پراکنش بذر:

تولید وانتشار بذر در تمامی طول فصل صورت می پذیرد.

نخست کپسولهای واقع بر شاخه های اصلی بالغ می شوند آنگاه رسیدگی کپسول ها بر روی شاخه های فرعی اتفاق می افتد.

ابتدا بذر های نزدیک به مرکز بوته به بلوغ می رسند.

هر میوه (کپسول) به طور میانگین محتوی 72 بذر است و دامنه تغییر آن 157-36 عدد بذر است.

در امریکای شمالی حداکثر تعداد بذر در هر بوته 242540 عدد بذر اعلام شده است.

 قدرت حیات و جوانه زنی بذر خرفه:

بذور خرفه به مدت 40 سال مدفون در خاک وتا 19 سال در شرایط خشک زنده می مانند.(دارلینگتون،1961 )

 بذور خرفه درجه حرارتهای 50-15 درجه سانتیگراد راتحمل نموده و زنده می مانند.

 تنوع زیادی در جوانه زنی و رکود بذوری که در یک روز از کپسولهای مختلف یک بوته جدا شده بودند مشاهده شده است.

 رکود بذر تحت تاثیر سن و مقداررطوبت آنها در زمان برداشت قرار دارد.

 در جوانه زنی بذور خرفه دما یک سازه ی کلیدی است ولی احتمال می رود که در جوانه زنی بذور خرفه نقش نور از دما مهمتر باشد(سینق،1993 )

ازدیاد رویشی:

 .تغییرات جمعیت خرفه:

میانگین طول عمر خرفه 3 ماه است.

خرفه ازاوایل تااواسط اردیبهشت رویش یافته وبه سرعت در زمین های هموار توسعه می یابد ولی در صورت تراکم زیاد و رقابت درون گونهای از بین می روند.

بوته هایی از خرفه که در سایه قرار می گیرند قبل از مرگ اقدام به ریزش برگهای خود می کنند درحقیقت این پدیده را می توان نوعی تنظیم خود به خودی  تراکم جمعیت به شمار آورد.

 خرفه در مقایسه با گیاهان دیگرقدرت رقابت چندانی ندارد.                 

نتیجه گیری:

با توجه به مطالب فوق خرفه از جمله علفهای هرزتابستانه سریع الرشدی است که با مکانیزم تولید بذر زیاد در مدت زمان کوتاهی توسعه و گسترش می یابد .

تحقیقات در مورد علف هرز خرفه نا کافی بوده ،به طوری که اطلاعات کافی در زمینه  مکانیزمهای رقابت این علف هرزبا گیاهان زراعی (از جمله میزان افت عملکرد گیاهان زراعی که در تزاحم با علف هرز خزنده خرفه قرار دارند؛ همچنین در رابطه با پتانسیل آللوپاتیک این علف هرز موجود نمی باشد.

  منابع:

1- رستگاری ، محمد علی ، 1378 ،علفهای هرز وروش کنترل آنها
2-مديريت علمي علفهاي هرز-دكترراشدمحصل-مهندس وفابخش
3- راشد محصل ، علفهای هرز وکنترل آنها

اکولوژی خردل وحشی

خردل وحشی قابلیت رویش در خاکهای مختلف را دارد اما در خاکهای اسیدی بخوبی رشد نمی کند این گیاه تا اسدیته 5/5 را بخوبی تحمل می نماید ولی رشد آن در خاکهای با اسید

یته 6/4 تا 8/4 نسبت به اسید یته 5/5 حدود 80 درصد کاهش می بابد (Doll et al 1997)

 تنشهای شوری و خشکی تاثیر منفی روی این گیاه داشته و سبب کاهش ارتفاع ، تعداد دانه در غلاف و تعداد بذر در گیاه می شود .

خردل وحشی به کودهای سولفوری واکنش مثبت نشان میدهد

در خصوص میزان تحمل خردل وحشی به شرایط تهویه  مشخص شده است كه تا 4 هفته پس از جوانه زنی بذر این گیاه احتیاجی به تهویه محلول غذایی در شرایط هیدرپونیک را نداشته و میزان رشد گیاهچه برابر با گیاهان رشد نموده در خاک با تهویه مناسب بوده است در شرایط مزرعه نیز میزان استقرار گیاهچه های خردل در خاکهای شخم خورده با تهویه مناسب و خاکهای دست نخورده با تهویه نامطلوب مساوی می باشد .

فیزیولوژی خردل وحشی

خردل وحشی دارای مسیر فتوسنتز سه کربنه بوده ولی سرعت فتوسنتز در این گیاه بسیار بالاست یک بررسی نشان داد که سرعت فتوسنتز این گیاه در مقایسه با ديگر گیاهان تیره شب بو بسیار بالاتر می باشد .

خردل وحشی علف هرزی است كه بصورت غیر همزیست مقدار زیادی ازت تثبیت کند Conklin 1987))

خواص اللوپاتی:

بذرهای جوانه زده این گیاه مانع جوانی زنی بذرهای گیاهان زراعی نظیر گندم ، چاودار وشبدر قرمز می شود و در مقابل سبب تحریک رشد یونجه و شبدر سفید می گردد (stefureac & Fratilesca 1979)   

همچنین عصاره آبی خردل وحشی سبب جلوگیری از رشد علف هرز پنیرک (Malva parvi flora)   می گردد .

بقایای پوسیده برگ و ساقه  خردل نیز سبب کاهش رشد سوروف می گردد (Erickson& duke 1978) هنگامی كه بذر درون خورجین این گیاه قرار دارد از قسمت انتهایی غلاف موادی فرار متصاعد شده كه مانع جوانه زنی بذر خردل درون میوه آن می گردند .

حضور برخی از مواد آللوپاتی سبب کاهش رشد خردل می گردد بعنوان مثال عصاره ریشه یولاف سبب کاهش معنی دار رشد خردل شده است این در حالی است که عصاره خردل سبب افزایش

وزن اندامهای هوایی یولاف ميگردد عصاره آبی برگهای آفتابگردان تا 75 درصد جوانه زنی بذور خردل را کاهش می دهد .

در حالی که عصاره ساقه این گیاه تاثیر کمتری روی رشد خردل دارد ( Doll et al . 1997)

همچنین ترشحات ریشه ارقام غلات بهاره ای كه دارای قدرت رقابتی بالا در مقابل علف هرز خردل وحشی هستند و در برانده مقدار بیشتری از ترکیبات اللوپاتی نظیر اسید  پ- کوماریک ،  

 اهمیت در بخش کشاورزی

•خردل وحشی بعنوان یکی از مهم ترین علفهای هرز درگیاهان زراعی مطرح می باشد تا کنون این گیاه بعنوان علف هرز 30 محصول زراعی در 52 کشور جهان معرفی شده است (Doll et al 1997)

• کنترل این علف هرز در مزراع غلات و دانه های روغنی به سادگی صورت نمی پذیرد

•با توجه به اینکه خردل وحشی حداکثر سطح برگ خود را زودتر (45 تا 50 روز پس از جوانه زنی ) از بسیاری از از کونه های زراعی تشکیل میدهد از قدرت رقابت بالاتری برای کسب نور برخوردار بوده  و از اين  طریق خسارتهای جبران ناپذیری بر گونه های زراعی وارد می سازند (Holm 1997)

• علاوه بر کاهش عملکرد ناشی از وجود خردل وحشی : این گياه بدلیل داشتن سطوح بالایی از اروسیک اسید از جمله گونه های نامطلوب و مضر برای دام و انسان محسوب می شود

    (Huang et al 2001)

•در ایران نیز این گیاه بعنوان اصلی ترین علف هرز پهن برگ کشتهای پاییزه مطرح است بطوريکه مهم ترین غلف هرز گندم ، جو ، کلزا ، نخود ، عدس برخی از سبزیجات پاييزه  نظیر باقلا  و علاوه برآن در باغات میوه اکثر مناطق کشور حضور دارد .

•این علف هرز بدلیل پایداری بانک بذر ، قدرت رقابتی و رشدی بالا و زاد آوریی زیاد در اکثر مناطق دنیا دایمی و پایدار می باشد .

  •خواص خردل وحشی

•بوته های جوان خردل وحشی خوشخوراک بوده و می توانند مورد استفاده دام قرارگیرد اما بدلیل بالا بودن میزان گلوکوزنیات هایی نظیر آلین ایزوتیوسیانات ، سنیاپین و سینالپین در بذر و حتی برگهای آن ، مصرف زیاد این گیاه توسط دام موجب مسمومیت آنها میشود Munro 1993))  درد شدید ، ترشح بزاق زیاد اسهال و حالت تحریک عصبی ، نا آرامی و نهایتا مرگ دام از علایم مسمومیت آنها محسوب می شوند بذر خردل حاوی مقدار زیادی پروتئین (30 درصد) و چربی (25 تا 29 درصد) می باشد .

•روغن دانه خردل سفید به رنگ زرد  طلایی است و بوو مزه تند داشته و مصرف صنعتی دارد و اسانس آن نیز از طریق خیساندن و نقطیر دانه های رسیده بدست می آید .

•فواید خردل وحشی :

•این گیاه مورد توجه حشرات گرده افشان بوده و منبع بسیار مناسبی برای تهیه دانه گرده و شهد گیاهی این حشرات می باشد مهم ترین اسيدهای تشکیل دهند ی دانه گرده اسید مريستیک و لینولنیک می باشد shawer et al 1987))

•در اروپای شرقی از بذر خردل وحشی جهت تهیه سس استفاده می کنند ولی کیفیت آن پایین تر از خردل سفید (s.alba)   می باشد . در بسیاری از مناطق دنیا برگهای جوان این گیاه بعنوان سالاد و یا بعنوان یک سبزی برگی استفاده می شود .

 •روغن حاصل از دانه خردل وحشی در تولید صابون ، و یا روغن جلا دهنده و نرم کنند استفاده میشودعلاوه بر موراد فوق گیاه کامل و کنجاله دانه خردل بعنوان علوفه مورد تعلیف دام قرار می گیرد ( Mulligan & Bailey 1975  ) 

•از بذر خردل سفيد بصورت مخلوط با خردل سیاه جهت مصارف درمانی استفاده میشود علاوه   براین چون دانه این گیاه  دارای موسیلاژ است از آن بعنوان  ملین استفاده می شود (جاوید تاش ، 1375)

•در اروپا ازدانه عاری از پوسته خردل سفید بعنوان گرد خردل بصورت مخلوط باچاشنی ها استفاده شود باید توجه داشت که کنجاله خردل سفید بسیارسمی است و هرگز نباید بعنوان خوراکی مصرف شود و از کنجاله آن می توان بعنوان کود استفاده نمود ( جاويد تاش ، 1375)

•دانه خردل وحشی از نظر دارویی شبیه خردل سفید است اما اثر آن خفیف تر است .

 •مدیریت خردل  وحشی ؛

•روشهای مختلفی جهت کنترول این علف هرز نظیر پیشگیری ، کنترول مکا نیکی ، زراعی وشیمیایی و بیولوژیكي ارائه شده است

•پیشگیری :

•برای پیشگیری از افزایش آلودگی مزرعه به بذر این علف هرز لازم است از بذورگواهی شده و با بوجاری شده جهت کشت استفاده شود

•لازم به ذکر است که در مورد کلزا بر خلاف گندم و جو استفاده از بوجاری نمی تواند موثرباشد حتما بايد از بذر گواهی شده جهت کشت استفاده گردد .

•از سایر مسايلي که در بهداشت مزرعه حائز  اهمیت است عدم استفاده از کودهای حیوانی تازه ، جلوگیری از بذر دادن خردل در مزرعه و یا حاشیه مزراع و کا نا لهای آبیاری و کنترول آن  درزمان آيش با استفاده از علفکش ها را می توان نام برد .

•کنترل زراعی :

•از مهم ترین اقدامات اساسی که کنترل خردل وحشی می توان به تناوب اشاره نمود .

•یکی از تناوبهای کاربردی كه می تواند سبب کاهش جمعیت این علف هرز در مزارع کلزا گردد تناوب (گندم – کلزا )و با تناوب (گندم – آيش – کلزا) می باشد در این تناوب ها می توان با استفاده از علفکشهاي انتخابی در زمان کشت گندم و یا زمان آيش با این علف هرز مبارزه نمود . این امر سبب تهي شدن بانک بذر خاک از این علف هرز شده و لذا در سال کشت کلزا خسارت این علف هرز شدیدا کاهش می بابد .

 •در مناطق شمال کشور میزان آلودگی مزراع کلزا به خردل وحشی در تناوب (کلزا- برنج) بسیار پایین  است علت این امر حساسیت بذر خردل وحشی به شرایط رطوبت بالای خاک در زمان کشت برنج می باشد در این تناوب قوه نامیه تعداد زیادی ازبذور خردل وحشی طی دوره کشت برنج از دست رفته و سبب تهی شدن بانک بذر از این علف هرز می گردد . استفاده از ارقام به قدرت رقابت بالا و یا ارقامی که قادرند در جریان رقابت با گونه های هرز آرایش و یا ساختار کانوپی خود را تغییر دهند از دیگر راههای مقابله با علفهای هرز و توقف رشد آنها بشمار می آید .

•در یک بررسی مشخص شد که واریته های گندمی که برگهای ایستاده ترداشته و کانوپی نسبتا  بازی را تشکیل می دهندنسبت به واریته هایي كه برگهای افقی داشته و کانوپی متراکم ایجاد می کنند از قدرت رقابت بیشتری نسبت به خردل وحشی برخوردار هستند Wright et al 1999)) . ار دیگر اقدامات زراعی جهت کنترول این علف هرز می توان به کشت تراکم محصول بخصوص در گندم و کازا اشاره نمودDoll et al 1997) )

•استفاده از اراقم الوباتیک ار تناوب زراعی از جمله دیگر راههای کاهش جمعیت خردل وحشی محسوب می شود

 •کنترل مکانیکی :

• با توجه با اینکه این علف هرز عمدتا درکشتهای پاییزه بخصوص گندم ، جو و کلزا باعث ایجاد خسارت می شود و عملا فاصله ردیفها در این کشتها کم بوده لذا امکان مبارزه مکانیکی و استفاده از کولتیواتور در زمان داشت محصول غیر ممکن است در تناوبها شخم زمین در اوایل بهار و قبل از بذر دهی خردل علاوه برکاهش بانک بذر سبب افزایش حاصلخیزی خاک می گردد چون بقایای این گیاه می تواند بعنوان کود سبز استفاده گردد .

•کنترل شیمیایی

•مبارزه شیمیایی با خردل وحشی با طیف وسیعی از علفکشهای موجود نظیر علف کشهای گروه تریازنیها ( آترازین – سیا نازین – متری بوزین ) و گروه فنوکسی ها ( نو فوردی ، ام سی پی آ) مشتقات اوره ( لینورون ، مونورون ، ...) ، نبزونیتریل ها (پروموکسی نیل ) ، سولفونیل اوره ها ( تری بنورون متیل) ،  و غيره امکان پذیر می باشد . انتخاب این علفکشها بر اساس حساسیت محصول به آنها صورت می گیرد برای مثال در مزراع گندم و جوانه توفوردی (يو46) و ام اس پی آ از علفكشهای گروه فنوکسی یا شبه هرمونی برای کنترل این علف هرز استفاده می گردد .

  •باغستانی م . ع . ، ح نجفی وا. زند. 1383 . بیولوژی و مدریت علف هرز خردل وحشی موسسه تحقیقاتت آفات و بیمارهای گیاهی  .

•باغستانی م.ع. و ح نجفی . 1381 بررسی جنبه های رقابتی تراکمهای مختلف سه گونه علف هرز خانواده شب بودر مزرعه گندم. بخش تحقیقاتی علفهای هرز موسسه تحقیقات آفات و بیماریهای گیاهی

•باغستانی م.ع. ر. پورآذر ، ن . باقرانی ، ا . فقیه و م . دلقندی . 1381 بررسی کارایی چند علفکش جدید  در مزراع  گندم . بخش تحقیقات علفهای هرز .  موسسه تحقیقات آفات و بیماریهای گیاهی

•جاوید تاش ، ا . 1375 . نتایج کشت تا برداشت گیاه خردل Brassica alba موسسه تحقیقات جنگلهای و مراتع.

•حسین نیا ، ع . 1379. بررسی اثرات رقابتی سه گونه علف هرز پهن برگ خانواده ی شب بو با گندم پاییزه . پایان نامه کارشناسی ارشد رشته شناسایی و مبارزه با علفهای هرز. دانشگاه فردوسی مشهد  .

•راشد محصل . م . ح . ، ح . نجفی و م . اکبر زاده . 1380 . بیولوژی علفهای هرز ، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد .

•زرگری ، ع .1360 . گیاهان دارویی . انتشارات دانشگاه تهران .

•زند ، ا و م . ع . باغستانی .1381 . مقاومت علفهای هرز به علفکشها . انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.

•کریمی ، هـ  .1374. گیاهان هرز ایران . مرکز نشر دانشگاهی تهران .

•موسوی ، م . ر . 1380 . مدیریت تلفیقی علفهای هرز اصول و روشها . نشر میعاد .

 با سپاس از آقای مهندس عادل رفعت جو

سیکل زندگی :

خردل وحشی گیاهی یکساله زمستانه محسوب می شود درحالت طبیعی بذر این گیاه قادر است  درسر تا سر سال جوانه بزند اما عمده بذرو در پاييز و در صورت مساعد بودن درجه حرارت در زمستان و تعدادی از آنها نیز در بهار  و اوایل تابستان جوانه می زنند این گیاه  در صورت جوانه زنی در پاییز. زمستان را به فرم روزت سپری می کند و سپس در بهار به  رشد رویشي خود ادامه میدهد .

معمولا گیاهچه 4 روز پس از جوانه زنی بذر ظاهر میشود ، این گیاه حداکثر سطح برگ خود را 45 تا 50 روز پس از جوانه زنی تشکیل میدهد ( Holm 1997)

گلدهی این گیاه از 6 هفته پس از سبز شدن شروع شده و در عرضهای شمالی تا خرداد و تیر ادامه می یابد . گرده افشانی در گیاهاني که در مرحله فنولوژی مشابه اند حدود دو تا سه هفته بطول می انجامد .

در صورت وجود شرایط رشدی مناسب 16 تا 20 هفته پس از جوانه زنی گیاه  مادری خردل ، بذر جدید تولید می شود . دوره رسیدگی بذرو تولیدی بر حسب شرایط اقلیمی منطقه از تیر ماه آغاز و تا مرداد ماه ادامه می یاید و پس از سپری شدن دوران رسیدگی ، برگهای ریزش و کل گیاه به رنگ زرد کاهی در می آید .

فنولوژی خردل وحشی

فنولوژی از جمله مهم ترین فاکتورهایی است که نتیجه فرایند رقابت بین گیاه زراعی و علف هرزراتعیین می کند و درجه حرارت محیط  شدت نور و فتوپریود سه  فاکتورمهم محیطی مؤثر بر تمو فنولوژیکی گیاهان محسوب می شوند (Huany et al 2001)

در منابع یکی از دلایل موفقیت خردل وحشی انعطاف پذیری بیشتر و رشد سریعتر این گونه نسبت به گیاهی زراعی عنوان شده است.

شروع گلدهی در این گیاه به مقدار زیاد تحت تاثير شدت نور دریافتی قرار دارد در یک بررسی این گیاه در شدت نور 13 هزار لوکس در مدت  زمان 34 روز به گل رفت درحالي كه در شدت نور 4 هزار لوکس پس از 48 روز گل داد همچنین دوره رشد زايشي تا رسیدگی بذور خردل وحشی  در يك دامنه دمايي بين 2/12 تا 25/35 ( روز به شب ) كامل مي شود .

خردل وحشی گیاهی روز بلند است و در پریودهای نوري بالا سیکل زندگی خود را کامل می کند و مناسبترین  دوره ی نوری  برای خردل وحشی 17 ساعت می باشد  king and kondra 1986 ) )

انعطاف پذیری خردل وحشی به طول روز بیان کننده این نکته است كه هر چند این گیاه روز بلند است اما قادر است سیکل زندگی خود را هم در روز های بلند و هم  در روز های کوتاه تكميل کرده و با تنظیم نمو رویشی و زایشی خود در شرایط نامناسب نوری با گونه های زراعی رقابت نماید .

تکثیر و پراکنش خردل وحشی

تکثیر انواع خردلها از جمله خردل وحشی و سفید صرفا از طریق  بذر صورت می

گیرد خردل وحشی گیاهی خود ناسازگار است و گرده افشانی آن  عمده توسط

حشرات صورت می گیرد mulligan and bailey 1975 ))  علت اصلی خود

ناسازگاری در اين گیاه عدم بلوغ همزمان مادگی و رها شدن دانه گرده می باشد

پراکنش خردل وحشی وآلودگی مناطق جديد از طریق بذر صورت می گیرد . میوه

ی این گیاه در زمان رسیدگی کامل باز شده که این امر موجب ریزش بذرها و

آلودگی منطقه می شود علاوه بر این محموله های آلوده محصولات زراعی به بذر این

علف هرز ، برداشت خردل وحشی به همراه گونه های علوفه ای و انتقال آن به سایر

مناطق ، انتقال بذر توسط پرندگان آب آبیاری ، ادوات و دام ها و کود های حیوانی 

از جمله  مهم ترین راههای پراکنش این علف هرز محسوب می شوند .

بیولوژی بذر :

در برخی از بیوتیپهای خردل وحشی بذر قادر است بلافاصله پس از ریزش و رسیدگی جوانه بزند . بذور خردل وحشی دارای سطوح مختلف  خواب می باشند نوع  و میزان خواب بذرهای تولیدی در روی یک بوته و حتی بذرهای موجود در یک میوه نیز متفاوت می باشد بطوری كه بذرهای پاييني موجود در یک خورجین از خواب بیشتر و طولاني تر برخوردار می باشند Andersong Warwick 1999)) 

خواب بذردر این گیاه بوسیله اسکاريفيكاسيون ، اسید جبیرلیک و يا تیمار  اسید سولفوریک شکسته می شود علاوه بر آن خواب بذر این گیاه توسط نوسانات حراراتی ، سطوح مختلف نوری و کاربرد ازت نیز خاتمه می یابد . برای مثال ماکزیمم جوانه زنی این گیاه   درغلظت 5/3 تا 20 مول نیترات صورت مي گيرد که این سطح نیترات در اغلب اراضي زراعی یافت می شوند .

 جوانه زني بذر خردل وحشی در رطوبت 30 تا 80 درصد صورت می گیرد و در رطوبت بیش از 90 درصد جوانه زنی آن بطور کامل متوقف می شود (Doll et al 1997)

در یک بررسی نشان داده شد كه  میزان خواب تحت تاثیر تیپ و شکل ظاهری بذر قرار می گیرد  بطور يكه بذور ریز قرمز رنگ 20 تا 30 درصد بیشتر از بذور سیاه درشت خواب دارند ( Duran & Retamal 1989)

بذر خردل وحشی قادر است تا 75 سال  قوه نا میه خود را در خاک حفظ نماید زنده ماندن طولانی مدت بذر در عمق خاک بدلیل کمبود اکسیژن در اعماق خاک است که باعث ساخته  شدن ABA در بذر شده و در نتيجه رشد مريستم و طويل شدن ریشه متوقف می شود .

عمق استقرار بذر نیز از جمله مهمترين  عوامل موثر بر جوانه زنی خردل وحشی محسوب می شود در یک بررسی مشخص شد که جوانه زنی بذوري که در عمق صفر تا 5/. سانتيمتري خاک مستقرهستند بیش از 35 درصد است و چنانچه این بذور در عمق 1 تا 4 سانتی متر ی خاک قرار گیرند میزان جوانه زنی آنها به 2 تا 6 درصد و در عمق 5 سانتی متر به صفركاهش مي يابد. (Holm 1997)

بانک بذر و پويايي  جمعیت خردل وحشی در خاک :

شناخت از بانک و پویایی بذر علفهای هرز در مزرعه از جمله مهم ترین نکاتی هستند که باید قبل از تدوین برنامه های کنترول گونه هاي هرز مد نظر قرار گیرند .

در زمان برداشت محصولات زراعی و در صورت وجود علف هرز خردل وحشی در مزرعه ، خورجینهای آن خورد شده و مقدار زیادی از بذر وارد خاک می شود این امر موجب افزایش بانک بذر این علف هرز در خاک می گردد. از سوی دیگر برداشت این گیاه به همراه محصول موجب انتقال  بذر آن از منطقه ای به منطقه دیگر می گردد .

در صورت وجود شرایط مساعد رشدی و عدم رقابت با گیاه زراعی هر بوته خردل وحشی قادر به تولید 1000تا 3500 بذر می باشد (Anony mous 2003) در برخی منابع حتی تا 25000 بذر در هر بوته نیز گزارش شده است در شرایطی که تراکم گیاه زراعی بالاست تولید بذر در این علف هرز کاهش و به 10 تا 590 بذر در هر بوته می رسد

 با سپاس از آقای مهندس عادل رفعت جو

خردل وحشی از جمله مهم ترین علفهای هرز خانوار ، شب بو  (Brassi caceae )يا crucifereaخوانده ميشود که در انگلیسی تحت عنوان  mustard family ، بحساب می آید این خانواده شامل 350 جنس

 و 3000 گونه علفی و یا بوته ای است .

اغلب این گونه ها برگهایی متناوب دارند ، گل آذین آنها خوشه و گلهای آنها شامل چهار كاسبرگ و چهار گلبرگ جدا و صلیب مانند می باشد .

خانواده شب بو یکی از بزرگترین خانواده های گیاهی است که در آن گونه های مختلف زیستی

 (مثل رشاد ( Arabis allbida  )  چليپا ( Matthiola incanta )

باغی مانند ( کلم پیچ  Barssica oleracea  و شلغم  B.rapa )

زراعی و علوفه ای ( مثل کلزا Brassica napus )

 دارویی ( مانند خاکشیر ایراني Descurania sophia ) و بیش از پانزده گونه مهم علف هرز ( مثل علفهاي هرز شلمي Rapistrum rugosum  . خاكشير تلخ Sismbrium sp  . ازمك Cardaria draba  . تربچه وحشي Raphanus raphanistrum  . كيسه كشيش Capsella bursa – pastoria  و .... ) جايي مي گيرند .

علاوه بر موارد مذكور علف هرز خردل وحشي نيز از جايگاه ويژه اي در بين گونه هاي هرز موجود در اين خانواده برخوردار است اين گياه در بسياري از مناطق معتدل تا نيمه گرمسير و حتي گرمسير دنيا به عنوان يك علف هرز مهم در كشتهاي پاييزه و گاهي اوقات بهاره مطرح ميباشد .

با توجه به شرايط اقليمي ايران عمدتا اين گياه در كشتهاي پاييزه نظير گندم . جو و كلزا ايجاد خسارت مي كند.

جوانه زني سزيع اين گياه در پاييز و تحت شرايط سرما و رشد سريع آن در ابتدا ي بهار باعث افزايش توان رقابتي

اين گياه در اين دسته از محصولات گرديده است و عدم كنترل آن در گونه هاي زراعي موجب كاهش كميت و كيفيت محصول آنها مي شود .

آنچه بنام خردل وحشی خوانده میشود در واقع علف هرزی است با نام علمیarvensis sinapis که در منابع مترادف Brassica kaber  نیز عنوان می شود.

اسم sinapis در زبان لاتین معنای خردل ( mustard ) است و اصطلاح یونانی  sinapismo  نیز منسوب به استفاده از این گیاه در تهیه خمیر خردل است .

بسیاری از گیاهشناسان در مدت زمانی بیش از 200 سال در یکی بودن دو جنس sinapisو Brassica هم عقیده نبودند اما امروزه در بسیاری از منابع این دو جنس یکی فرض می شوند. ( Holm . 1997 ) علاوه بر گونه S . arvensis گونه دیگر از این جنس با نام علمی S .alba  نیز وجود داردكه هر چند در ایران بعنوان علف هرز از درجه اهمیتی همچون گونه اول برخورادر نیست اما جزء علفهای هرزمهم خانواده شب بو بحساب می آید.

ز جمله نکات قابل توجه آنکه گونه S . aucheri منحصر به ایران است و در زبان فارسی به آن خردل راگرسی می گویند ( مظفری ، 1375)

نامهای مختلف گونه arvensis Sinapis

مترادف نام علمي:

 Brassica arvensis – B. kaber- B. sinapis – B. sinapistrum

مترادف نام انگليسي :

Charlock – field kali – field mustard – kedlock – sinar –wild mustard

این علف هرز در زبان فارسی و برخی گويشهای محلی بنام های خردل

وحشی – خردل بری – خردل بیابانی- تر یک و گل زرد معروف است .

 ( مظفری 1375 ، میر کمالی 1379 ، راشد محصل و همکاران 1380)

منشا خردل وحشی :

از منشا و موطن اصلی این گیاه اطلاعات دقیقی در دسترس نمی باشد . در برخی

منابع منشاء این گیاه منطقه اواسیا ذکر شده است . بر اساس کندوکاو باستان

شناسان این گیاه حدود 8000 سال قبل در آمریکای شمالی وجود داشته است و

گونه های مختلف خردل به صورت وحشی از اروپا – آسیای شرقی و آفریقای شمالی

نیر گزارش شده اند ( Doll et al 1997)

خردل وحشی گیاهی است تقریبا در تمام مناطق معتدل ، نیمه گرمسیر و حتی گرمسیر دنیا یافت می شود بطور کلی لین گیاه بومی مناطق مختلف دنیا ، از جمله اروپا ( نیز ازا اسکاندیناوی ) ، سیبری ، قسمتهایی از آسیای و جنوب غرب آسیا تا هیمالیا و شمال آفریقا می باشد همچنین این گیاه در شمال و جنوب آمریکا - کانادا – مکزیک ، برزیل ، پاراگوئه ، اروگوئه – آرژانتین شمال و جنوب آفریقا – اروپای مرکزی ، شمال و جنوبی ایتالیا ، فرانسه ، روسیه ، منطقه خاورمیانه ، شرق آسیا ژاپن و کره ، اندونزی ، استرالیا و نیوزلند وجود دارد .
رستنگاه این گیاه در ایران استانهای گلستان ، مازندارن و گیلان ، آذربایجان شرقی و غربی ، اردبیل ، همدان ، لرستان ، هرمزگان ، فارس ، خراسان ، اصفهان ، یزد ، تهران ، قزوین و خوزستان گزارش شده است ( میر کمالی 1379 ، کریمی 1374 )
گونه  s. alba (  Brassica alba ) بنام اسلیمی ( - yellow seed mustard White mustard ) که در ایران به خردل سفید معرف است. نیز در بخشهای وسیعی از آمریکا ، اروپا ،اقيانوسيه ، آفریقای شمالي و آسيا مشاهده می شود و بعنوان گیاهی ادویه ای ، علوفه ای و روغنی مورد کشت و کارقرار می گیرد . علت وسعت بیش از حد این گیاه در دنیا انتقال آن همراه دانه غلات و حبوبات ذکر شده است پراکنش این گونه در ایران عمدتا مربوط به مناطق جنوبی کشور شامل خوزستان ( بین شوشتر و دزفول ) شو ش – مسجد سلیمان ، فارس و اطراف بوشهر است ( جاویدتاش ، 1375 )

این گیاه عمدتا در زمينهاي زراعی و در محصولات مختلف پايیزه و بخصوص غلات مشاهده می شود علاوه بر این خردل وحشی را می توان در باغها ، زیستهای بایر ، جاده ها و چمنزارها مشاهده کرد ( hanf 1983)
رستنگاه این گیاه از اراضی همسطح دریا تا ارتفاع 1800 متر از سطح دریا از مناطق کوهستانی گزارش شده است در گزارشات آمده است که این گیاه تا ارتفاع 2300 متر از سطح دریا نیز می تواند رویش نمايد خردل وحشی گیاهی حساس به یخبندان بوده و تحت این شرایط سریعااز بین می ورد . رویش آن در مناطقی که شدت نور خورشید بالاست بسیار زیاد است و میزان رشد این گیاه در مزراع غلات بدلیل سایه اندازی محصول و نهایتا کاهش شدت فتوسنتز به میزان 30 تا 40 در صد کاهش می یابد .
قدرت رقابتي این گياه در خاکهای رسی سنگین و اراضي با خاکهای تیره و قهوه ای و مواد آلی بالا ، بسیار زیاد است ، خردل وحشی علاقمند به زمینهای قلیایی با زهکشی مناسب و غنی از مواد غذایی بوده و بندرت در اراضي اسیدی رشد می کند (  doll et al 1997  و راشد محصول و همکاران ، 1380 )

خردل وحشی ( Siapis arvensis ) گیاهی یکساله زمستانه ، علفی ایستا و به ارتفاع 30 تا 250 سانتیمتر است كه توسط بذر تکثیر می یابد این گیاه از تیره شب بو( Brassicaceae = cruciferae  ) و دارای الگوی رشدی نامحدود است تعداد کروموزمهای این گیاه  n= 9 ويا n = 18  2 می باشد

گیاهچه :

برگهای کوتلیدونی خردل وحشی پهن و قلوه ای شکل و بدون کرک می باشند .

اولین برگهای حقیقی آن چماقی شکل ، در راس گرد ، حاشیه آن کمی لب دار و دارای دندانه های نا منظم بوده و سطح فوقانی برگ و دمبرگ آن کرکدار است .

برگهای کوتليدوني و اولیه در گونه  S . alba دارای دمبرگ ، لوبدار و حاشیه اوبها بطور مشخص دندانه دار است (  hanf 1983)

گیاه بالغ :

الف ) اندامهای رویشی :

برگهای اصلی این گیاه متناوب ، کرکدار به ویژه روی رگبرگها و سطح پايینی برگ دارای لبهای عمیق و یا دندانه ای هستند .

برگهای با لایی کوچک و بدون دمبرگ در انتها دندانه دار و مثلثی شکل بوده و در قسمت یایینی آن به رنگ

بنفش می باشند .

در خردل سفید (  s . alba) نیز برگها متناوب و منقسم به قطعات مشخص است اما بر خلاف خردل وحشی برگهای فوقانی ساقه نیز دارای دمبرگ هستند (Hafligr 1988  )ساقه خردل وحشی ايستا ، مستقیم ، در بالا منشعب که بطور معمول رنگ آن سبز و در قسمتهای پایینی ارغوانی تا بنفش است در زمان بلوغ گیاه نیز قسمت پایین ساقه رنگ بنفش تا ارغوانی خود را حفظ نموده و به خصوص این رنگ در نقاط اتصال برگ به ساقه بسیار مشهود می باشد .

طول ساقه در برخی از مناطق کشور نظیر ساری و گرگان به بیش از 250 سانتینتر می رسد

ساقه اصلی و شاخه های جانبی خردل وحشی کرکدار بوده و این پرزها در قسمت پایین ساقه بیشتر دیده می شوند .

رشد طولی این گیاه ممتد و تا مرحله بلوغ ادامه می یابد و بعبارت دیگر دارای رشد نامحدود می باشد ساقه در خردل سفید ( s.alba) ايستاده ، منشعب و بصورت مجتمع . كه بخصوص در بخشهای پایین پوشیده از تارهای زبر و سخت هستند ارتفاع ساقه در این گونه بین 20 تا 80 سانتی متر در تغییراست .

ریشه خردل وحشی عمودی ، بلند و باریک بوده و دارای تعداد زیادی ریشه های جانبی است ریشه ها تا عمق 2/1 متر در خاک نفوذ می کند ( pavlychenko 1937)

ب) اندامهای زایشی

گل آذین خردل وحشی خوشه ای ، انتهایی و محوري با گلهای زرد و روشن می باشد .

گلها کامل ، 5/1 تا 5/2 سانتی متر عرض دارند .

گلها تترامر و در بردارنده 4 کا سبرگ کوچک هستند که ازپایین به 4 گلبرگ زرد چسبیده اند گلبرگها دارای ناخنک بلند هستند و طول آنها به 8 تا 12 میلی متر می رسد .

تعداد پر چمهاي آن 6 عدد و شامل 4 پرچم بلند و 2 پرچم کوتاه ( تترادینام ) است . مادگي آن دو برچه ای و تمکن آن کناری می باشد .

گلها توسط دم گل کوتاهی بطول 3تا 5 میلی متر به محور گل آذین متصل می کردند . در طول زمان تشكيل میوه دم گل ضخیم شده ولی طول آن تغییر نمی کند

 ( کریمی 1374 ، میر کمالی 1379 و Doll et al 2003)

زمان گلدهی این علف هرز اردیبهشت تا خرداد ماه است

( راشد محصل و همکاران ، 1380 )

در گونه (s. alba) گلها زرد ، معطر و دارای بوی نسبتا مطبوعی می باشند .

فرمول گل در اینگونه K4C4A2+ 4G(2) و شامل 6 پرچم، 4 گلبرگ و 4كا سبرگ است میوه های انتهایی خردل وحشی بدون کرک ، خشک ، شکوفا و از نوع خورجین یا سیلیک می باشد که طول آنها به 5/2 تا 5 سانتی متر می رسد نوک این میوه ها منقاری شکل است در وسط این میوه ها تیغه ای وجود دارد که دانه ها روی آن قرارا دارند این میوه ها با چهار شکاف طولی باز میشوند .

میوه به وسیله پایه کوچکی به ساقه متصل شده و در زمان رسیدگی در طول آن 3 تا 5 قسمت متورم ديده می شود . در دو سوم طول میوه خورجین دو ردیف بذر و در یک سوم انتهایی میوه یک ردیف بذر دیده می شود در هر خورجین تعداد 10 تا 18 عدد بذر وجود دارد .

در گونه ( s . alba) نیز میوه خورجین بطول 5/2 تا 5/4 سانتی متر و پهنای 3 تا 4 میلی متر است در این گونه نیز میوه به دو قسمت تقسیم می شود و شامل 4 تا 8 بذر است .

 قسمت انتهایی و یا نوک آن منقار مانند ، فاقد دانه ، مسطح و پو.شیده از تار است . این قسمت نیمی از طول کل میوه را به خود اختصاص می دهد که این خصوصیت موجب تمایز این گونه از سایر گونه ها می شود ( Hofliger 1988 )

بذر خردل وحشی صاف ، بدون کرک ، به اندازه 1 تا 5/1 میلی متر و به رنگ قهوه ای متمایل به سیاه است این بذر ها در زمان رسید گی ریزش شدید دارند و مقداری از آن نیز به همراه محصول بر داشت می شود ( کریمی 1374 و میر کمالی 1379 و 1997 doll et al  )

بذر در گونه خردل سفید (  S.alba ) شفاف به طول 6/1 تا 5/2 میلیمتر ، برنگ زرد کم رنگ تا سفید و یا زرد متمایل به قرمز وپوسته بذر مشبک و زمخت می باشد .

مغز این دانه هازرد رنگ است و در آب سرد متورم شده و از لایه های سطحی و غشاء آن لعاب فراوان خارج می شود ( جاوید تاش ، 1375)

پوسته بذر در خردل وحشی سخت است و از این جهت این بذور قادرند به مدت طولانی در خاک زنده بمانند بذر خردل وحشی پس از چند دقیقه خیساندن در اب تولید پوشش ژلاتینی می کنند در حالی که کلزا فاقد این ویژگی است ( Mulligan anel bailey 1976 )

تفاوتهای ظاهری خردل وحشی با گونه های مشابه:

خردل وحشی ممکن است با بسیاری از گونه های یکساله گل زرد خانواده ی شب بو اشتباه شود . خردل سیا ه (  ( B . nigra، خردل هندی ( B. juncea)  شلغم  ( B.rapa) خردل سفید (s.alba) ، کلم زراعی  ( B.compestris)) و ترب وحشی ((R. raphanistrum از جمله مهمترين گونه هایی هستند که ممکن است با خردل وحشی اشتباه شوند

مهمترين صفاتی که میتوانند در شناسایی و تشخیص این علف هرز از گونه های مشابه مد نظر باشند عبارتند از

1-برگهای کوتیلدونی پهن و قلوه ای شکل و وجود فرورفتگی عمیق ، مدرو و عریض در انتهای آنها .

2- ساقه های کرکدار و زبر و همچنین وجود برگهای لوبدار و دارای دمبرگ در بخشهای پایینی و برگهای فاقد دمبرگ ، مثلثی شکل ، دندانه دار و متمایل با ارغوانی در بخشهای فوقانی گیاه .

3- گلهای بزرگ ، به رنگ زرد روشن ، دراری چهار گلبرگ صلیبی شکل و کاسبرگهای گسترده .

4- میوه خورجین ، به طول 5/2 تا 5 سانتیمتر ، فاقد کرک ، مستقر بر روی پایه ای کوتاه ، انتهای منقار مانند به طور معمول دارای یک تا دو بذر است .

5- بذر سیاه متمایل به ارغوانی .

خردل وحشی به جهت داشتن حداقل یک بذر در نوک منقار مانند میوه خود ( علاوه بر بذور موجود در بخش اصلی میوه خورجین ) از سایر گونه های مشابه متفاوت است . ساقه های هر دو گونه خردل وحشی و خردل سفید شامل کرکهای سفت و زبری هستند که به سمت پایین متمایل می باشند . این دو گونه از نظر خصوصیات میوه و ساختمان پوسته بذر با یکدیگر متفاوت هستند . پوسته بذر در خردل سفید مشبک و زمخت است كه اين خصوصيت در خردل وحشي به مقدار كم ديده مي شود .

خردل سياه (B. nigra ) در مراحل جواني شباهت خاصي با خردل وحشي دارد اما در ادامه رشد ارتفاع بيشتري خواهد داشت . برگهاي پاييني آن شامل بريدگيهاي درشتر و برگهاي فوقاني آن باريك و فاقد دندانه مي باشند . گلها در اين گونه كوچكتر و گل آذين آنها داراي

انشعابات بيشتر و ميوه آنها كوتاهتر . ايستاده و چسبيده به ساقه مي باشد . نوك منقار مانند اين ميوه ها فاقد بذر و سوزن مانند است

شلغم نيز بعلت نداشتن كرك در ساقه از خردل وحشي تمييز داده مي شود

در كلزا ساقه فاقد كرك . برگهاي فوقاني ساقه آغوش . ميوه ها نرم و شامل يك رگه منفرد و منقاري طويل . فاقد بذر مي باشند.

ترب وحشي نيزدر بعضي صفات مشابه خردل وحشي است اما برگهاي مستقر در بخشهاي پاييني اين گياه شامل لوبها و بريدگيهاي عميقتر مي باشند. گلبرگهاي آن شامل رگه هاي تيره و مشخصي است كه بطور معمول زرد رنگ هستند اما ممكن است برنگ سفيد و يا ارغواني نيز ديده شوند .

بذر گونه B . Compestris  در صورتي كه در آب غوطه ور شود توليد موسيلاژ نمي كند در حالي كه بذر خردل وحشي چنانچه به مدت 5 دقيقه در آب قرار گيرد توليد موسيلاژ مي كند.

خردل هندي نيز فاقد كرك است و يا بمقدار كم كرك دارد و گلعاي زرد آن تيره تر و يا كدرتر مي باشند برگهاي فوقاني اين گياه نرم و باريك . نوك منقار مانند آن فاقد بذر مي باشد .

جهت تشخيص سريع خردل وحشي از گونه هاي مشابه كليد شناسايي ذيل ارائه مي گردد .

كليد شناسايي گل زردها در خانواده شب بو

الف) غلاف ميوه به بخشهاي متعدد (شبيه دانه تسبيح ) تقسيم شده كه هر قسمت به مقدار زياد كوچك باريك و چروكيده شده و شامل يك بذر مي باشد .

Raphanus Raphanistrum………………

الف) غلاف ميوه شامل 3 تا 5 رگه تقسيمات ميوه بزرگتر و تخمدانها داراي تقسيمات طولي مي باشند.

ب) هر غلاف ميوه شامل 3 تا 5 رگه باريك و موازي نوك منقار مانند آنها شامل يك بذر و يا به مقدار زياد پهن شده است . ساقه شامل كركهاي كوتاه و زبري است كه رو به پايين قرار دارند .

 پ)غلاف ميوه و يا حد اقل قاعده نوك منقار مانند داراي كركهاي سفيد كوتاه و زبر است نوك منقار مانند پهن داراي انحنا .هم اندازه و يا بلندتر از تخمدان نوك منقار مانند ميوه فاقد بذر است ......Sinapis alba

پ) غلاف ميوه فاقد كرك و يا به مقدار كم داراي كركهاي زبر است نوك منقار مانند ميوه فاقد كرك مخروطي طويل . راست و بدون انحنا . به مقدار كم بالدار . شامل يك بذر . نوك منقار مانند بطور مشخص كوتاهتر از طول تخمدان ...........Sinapis arvensis

ب) غلاف ميوه شامل يك رگه بعنوان مثال شامل يك رگه مياني و تعدادي رگه هاي جانبي ضعيفتر . نوك منقار مانند ميوه نه پهن است و نه بذر دارد . ساقه داراي كركهايي كوتاه متمايل به پايين است.

ج) برگهاي فوقاني ساقه داراي دمبرگ و يا در قاعده آنقدر باريك شده اند كه شبيه دمبرگ ديده مي شوند . اينبرگها ساقه آغوش نيستند . نوك منقار مانند ميوه كمتر از 6 ميليمتر طول دارد و به تدريج نوك تيز نمي شود

د) برگها سبز . غلاف ميوه چسبيده به ساقه . بطول 1 تا 2 سانتيمتر . غلافهاي رسيده چهار قسمتي و يا به تعداد بيشتر يا كمتر . نوك منقار مانند ميوه سوزني شكل . پايه ميوه كوتاه بطول 1.5 تا 3 ميليمتر . چسبيده به ساقه ........... Brassica nigra

د) برگها سبز مايل به زرد . غلاف ميوه رو به بالا بطول 3 تا 5 سانتيمتر . غلاف رسيده بطور مشخص پهن . عمودي و رو به بالا . نوك ميوه بطول 5 تا 10 ميليمتر . پايه ميوه بطول 8 تا 14 ميليمتر و پخش شده .....................Brassica juncea

ج) برگهاي فوقاني ساقه كاملا و يا بطور جزيي ساقه آغوشند . در قاعده پهن . نوك منقار مانند آنها بيشتر از 6 ميليمتر و بتدريج باريك و تيز شده است

ه) گلبرگها 6 تا 10 ميليمتر . نوك منقار مانند ميوه بطول 1 تا 1.7 سانتيمتر ...........Brassica rapa

ه) گلبرگها بطول 10 تا 13 ميليمتر . نوك ميوه منقار مانند بطول 8/ تا 1 سانتيمتر .......Brassica napus

با سپاس از آقاي مهندس عادل رفعت جو

paspalum notatum  باهيا گراس

 گياهي است علفي ،چند ساله، از خانواده poaceae داراي سيستم فتوسنتزيC4 علف هرز شاليزار ، باغات ميوه ، مزارع نيشكر، گياهي مقاوم وقابل معرفي جهت مراتع

 نام انگليسي  :                 bahiagrass

 نام اسپانيولي :       pasto hoqueta        Game  dulce                               

نام   فارسي    :     دانه   ترنگ

 خاستگاه بسياري ازگونه هاي جنس پا سپالوم جنوب شرقي امريكاست ولي پاسپالوم نوتاتوم بومي آمريكاي جنوبي است

در كشورهاي آرژانتين –برزيل- مكزيك – پاراگوئه واروگوئه وسيعا مورد استفاده قرار مي گيرد ( به عنوان يك گياه مرتعي مناسب )

نام انگليسي آن با هيا گراس است كه باهيا نام ايالتي در سواحل شرقي برزيل است

پاسپالوم نوتاتوم در اوايل بهار با بذر استقرار مييابد بذرها پوشش بذري سخت وپوشينكهاي مومي دارند

 وجوانه زني آنها به آهستگي صورت ميگيرد مگر آنكه با ابزار مكانيكي يا اسيد سولفوريك خراش داده شوند

بذربه مدت چندين سال در خاك ونيز پس از عبور از دستگاه گوارشي حيوانات زنده ميماند

گياهچه

گياهچه بذري بسيار قوي معمولا اوايل بهار استقرار مي يابد

در مزارع نيشكر در مزارع پلنت در پاييز اوج حمله وآلودگي ان ميباشد

گياهچه ها عمدتا از ريزوم ويا استولون منشا ميگيرند

ريشه

باهيا گراس با ريزومهاي كوتاه خود بسرعت توسعه مي يابد وپوشش چمني متراكمي با ريشه هاي اليافي گسترده به عمق2.5متر تشكيل ميدهد اين گونه به سهولت به يك محدوده چمني تبديل ميشود

برگ

پهنك برگ تخت خطي ،نوك تيز

طول تا12سانتيمتر

عرض2-4ميليمتر

بدون كرك

بر مبناي منشاواندازه برگ به دو دسته تقسيم ميكنند

1)برگ باريك وكوتاه نامناسب براي چراگاه

2)برگ پهن وبلند مناسب چراگاه

ساقه

 داراي سه نوع ساقه است ساقه هاي رونده(استولون) ساقه زيرزميني گسترده (ريزوم) – ساقه معمولي گراس

ساقه راست صاف بدون كرك بجز در محل گره ها كه كرك دار است

ريزوم هاي كوتاه كه بسرعت توسعه مي يابدو پوشش چمني متراكم با ريشه هاي اليافي گسترده به عمق 2.5 متر

طريقه تكثير

پاسپالوم نوتاتوم گياهي است چند ساله از خانواده  پواسه (poaceae )  و طايفه پانيسه (panicaceae )

گياهي است چند ساله  به هر سه شكل بذر – ريزوم واستولون تكثير مي يابد. ريزومها ي كوتاه دارد وبسرعت پيش رونده كه نياز به خاكهاي سنگين رسي و خيس  دارد بذر ان قدرت جوانه زني خوبي دارد ولي بذر پوشش سخت وپوشينكهاي مومي دارند اگر استرايفيكاسيون صورت گيرد يا مرتع سوزانده شود جوانه زني آن تسهيل ميشود

شرايط قدرتمند كردن گياه

به سرما حساس است

سوزاندن بهاره پسمانده علفهاي سال قبل پيش از شروع رشد باعث افزايش عملكرد بذر ميشود

كود ازته نتايج عالي ميدهد

 به خاكهاي رس ومرطوب علاقه دارد

اين گياه در اويل بهار شروع به رشد ميكند وتا اخر پاييز سبز ميماند

شريط اكولوژيكي

مناطق گرم ومرطوب وزمينهاي رسي وخيس را مي پسندد  درايران در مناطق گرم ومرطوب جلگه ساحلي درياي خزر بيشتر در روي مرز مزارع برنج وكنار نهرهامي رويد به جهت تقويت مرز وپشته هاي اب مزارع عمل ميكند

در مزارع ني شكر بصورت اسپات هاي بزرگ آلودگي  دارد

در سطوح وسيع در كشورهاي امريكاي لاتين وايالات متحده

به عنوان گياه مرتعي كشت ميشود

دلايل اين انتخاب (سهولت تكثير با بذروريزوم –مقاومت به امراض وآفات- خوشخوراكي-مقاومت به لگد كوبي وچرا-استقرار مناسب )

گل آ ذ ين  

دراتهاي ساقه دو تا سه گل آذين چند شاخه اي وجود دارد

سنبله ها تعداد زيادي سنبلچه مسطح دارند كه در يك سمت محور سنبله قرار ميگيرند وبراق اند

در حقيقت گل آذين متشكل از دو خوشه كاذب هر كدام با محوري پهن شده –در سطح تحتاني با دو رديف سنبلچه هاي نزديك به هم – با دم سنبلچه كوتاه- سنبلچه هاي مستطيلي يامسطيلي بيضي –نوك تيز –در يك جهت فشرده سطح ديگر محدب (2.5-3(mm پوشه فوفاني هم اندازه سنبلچه-فشرده وكرك دار

planoconvex

اين گياه داراي سنبلچه هاي منفرديا جفت ميباشد كه در يك طرف محور گل در دو رديف قرار گرفته اند سنبلچه هاكه از يك طرف صاف واز طرف ديگر محدب است اصطلاحا planoconvex گويند

سنبلچه

سنبلچه ها تخم مرغي شكل وبراق رنگ آنها سبز مايل به زرد است طول سنبلچه ها بيش از چهار ميليمتر است